Η Αφροδίτη και το μήλο

Ο θάνατος του Μίνωα
27 Μαρτίου 2020
Το γράμμα της Ιφιγένειας
4 Ιουνίου 2020

Ένα μήλο φέρνει τον πόλεμο

 Η λέξη «μήλο» στην αρχαιότητα ήταν όνομα ουσιαστικό, συνώνυμο της λέξης «καρπός», και ανάλογα με τον επιθετικό προσδορισμό που λάμβανε μπροστά, μπορούσε να προσδορίσει ένα συγκεκριμένο είδος φρούτου. Για παράδειγμα, το μήλον το Μηδικόν ήταν το πορτοκάλι, το Περσικόν ήταν το ροδάκινο και ούτω καθεξής. Το χρυσό μήλο της Έριδος ήταν η αφορμή να ξεκινήσει ο Τρωικός πόλεμος, όταν ο Πάρης το πρόσφερε στην καλλίστη, τη θεά της ομορφιάς και του Έρωτα, την Αφροδίτη, και εκείνη του έδωσε ως αντάλλαγμα την ξακουστή ωραία Ελένη, η οποία δυστυχώς ήταν ήδη παντρεμένη με το Μενέλαο.  Έτσι, η πολεμική σύρραξη μεταξύ Ελλήνων και Τρώων ήταν αναπόφευκτη. «Μήλον» ωστόσο, ήταν και η ομόηχη, αλλά από διαφορετική ρίζα, λέξη που σήμαινε πρόβατο. Από τη λέξη αυτή θεωρείται ότι προέρχεται και το όνομα του νησιού Μήλος.

Ο Έρωτας της Αφροδίτης

Πολύ πριν τον Τρωικό πόλεμο, η θεά Αφροδίτη, με περιπαικτική διάθεση, έβαζε τους θεούς- και περισσότερο το Δία- να ερωτεύονται θνητούς για να διασκεδάζει με τα παθήματά τους. Για να την εκδικηθεί, ο Δίας προκάλεσε τον Έρωτά της για τον Τρώα βοσκό Αγχίση. Ούσα υπό την επήρρεια του Έρωτα, η Αφροδίτη θέλησε να κερδίσει το ενδιαφέρον του Αγχίση, έτσι παρέστησε τη θνητή, λούστηκε, ντύθηκε τον καλό της μανδύα και κατάφερε να τον προσελκύσει. Με τον Αγχίση, η Αφροδίτη απέκτησε ένα γιο, τον Αινεία, που ανατράφηκε από τις Βουνοκυράδες της Ίδας, ώστε να κρατηθεί κρυφός ο έρωτας της θεάς με τον θνητό, και να περισωθεί η υπόληψή της από τον εξευτελισμό. Βέβαια, ο Αγχίσης σε μια στιγμή μέθης αποκάλυψε τη σχέση του με την Αφροδίτη και τιμωρήθηκε από τους θεούς,  ο δε Αινείας μετακινήθηκε στην Ιταλία και σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, θεωρήθηκε προπάτορας τον ιδρυτών της Ρώμης, Ρώμου και Ρώμυλου.

Μην ξυπνάς την Αφροδίτη

Αιώνες αργότερα οι ιστορίες με τους έρωτες της Αφροδίτης είχαν ξεχαστεί και οι μονοθεϊστικές θρησκείες είχαν πια επικρατήσει. Στα χρόνια της παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και σίγουρα λίγο πριν την Ελληνική Επανάσταση, οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις  επιδίδονταν σε κυνήγι αρχαιοτήτων στα εδάφη της αυτοκρατορίας, η οποία τα παραχωρούσε έναντι αντιτίμου προκειμένου να διασφαλίσει καλές σχέσεις  με τους Ευρωπαίους. Ήταν στις 8 Απριλίου του 1820, που ένας μεσίτης αγροτεμαχίων με το επίθετο Κεντρωτάς έσκαβε στο πεζούλι του στον οικισμό Κλήμα της Μήλου, και ανακάλυψε τμήματα αρχαίων. Αν και προσπάθησε να συγκαλύψει τα ευρήματά του, Γάλλοι στρατιώτες που βρίσκονταν παρακειμένως έσπευσαν αμέσως για να προσεταιριστούν την ανακάλυψη. Με την ανάμιξη των τοπικών αρχών, του γάλλου πρέσβη και της Υψηλής Πύλης κατόρθωσαν να αποκτήσουν ένα γυναικείο άγαλμα που έμμελε να γίνει ένα από τα διασημότερα της ανθρωπότητας με αντάλλαγμα κάποιο χρηματικό ποσό σε γρόσσια.

Λούβρο ή Μήλος;

Στην ιστοσελίδα του Μουσείου του Λούβρου, στην κατηγορία που επιγράφεται «Masterpieces», δηλαδή αριστουργήματα, βρίσκεται η καταχώριση του αγάλματος της Αφροδίτης της Μήλου. Το άγαλμα που χρονολογείται στην ελληνιστική εποχή έχει φιλοτεχνηθεί σε διαφορετικά κομμάτια που ενώθηκαν μεταξύ τους. Το άγαλμα είναι περισσότερο δουλεμένο από τη μια πλευρά, κάτι που υποδείκνυε ότι θα έμπαινε σε προθήκη από την οποία θα ήταν ορατή η πλευρά αυτή. Ο κορμός του αγάλματος βρέθηκε χωρίς χέρια εξαρχής, ενώ είναι αμφισβητούμενο το αν τα χέρια βρέθηκαν χωριστά και χάθηκαν στη μεταφορά ή δεν βρέθηκαν καθόλου. Εξαιτίας της απουσίας των χεριών, έχουν εκφραστεί διάφορες υποθέσεις ως προς τη στάση του αγάλματος και το τι κρατούσε η θεά. Σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του αγάλματος αρύεται το συμπερασμα με μεγάλη πιθανότητα ότι η Αφροδίτη κρατούσε ένα μήλο.

Εκτεταμένη αναφορά στο άγαλμα μπορεί να βρει κανείς με μια παράλληλη αναζήτηση στην ιστοσελίδα του Δήμου Μήλου. Εκεί βρίσκει κανείς πληροφορίες για την ιστορία της εύρεσής του. Επίσης βρίσκει κανείς μια σελίδα για συλλογή υπογραφών με σκοπό την επιστροφή του αγάλματος πίσω στη Μήλο. Πράγματι, η σελίδα   https://www.takeaphroditehome.gr/, μας καλεί να ελευθερώσουμε την καλλονή (Free the beauty) και να τη φέρουμε πίσω στην πατρίδα της. Οι εκδηλώσεις που επρόκειτο να λάβουν χώρα για τη συμπλήρωση των 200 ετών από την αρπαγή του αγάλματος αναβλήθηκαν λόγω της πανδημίας που μάστισε την ανθρωπότητα κατά το έτος 2020.

Επιμύθιο

 Για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες η Αφροδίτη πέρασε στην κατοχή των Γάλλων υπάρχουν μαρτυρίες, τόσο γαλλικές, όσο και ελληνικές που όμως αντικρούουν η μία την άλλη. Το άγαλμα έφυγε από τη Μήλο σε συνθήκες αναταραχής και προστριβών για να βρεθεί από μια μικρή γωνιά της γης στο κέντρο της Ευρώπης. Αναπαριστά το άγαλμα μια θνητή ή μια θεά; Είναι η Αφροδίτη ή η Αμφιτρύτη; Κρατάει καθρέφτη, αδράχτι ή μήλο; Αντικείμενο του θαυμασμού των εκατομμυρίων επισκεπτών του Λούβρου, η Αφροδίτη στέκεται στη μοναξιά της στο μέσο της αίθουσας του Λούβρου. Στα μάτια μας είναι μια όμορφη Ελληνίδα που βρίσκεται αποκομμένη από το φυσικό της χώρο και κανένα αντίτιμο δεν μπορεί ποτέ να την αγοράσει. Η Αφροδίτη ανήκει σε μια σειρά ελληνικών έργων, όπως η Νίκη της Σαμοθράκης, επίσης στο Λούβρο, τα μάρμαρα της ζωφόρου του Παρθενώνα και μια Καρυάτιδα στο Βρεταννικό Μουσείο, ο βωμός της Περγάμου στο Βερολίνο τα οποία έχουν απομακρυνθεί με αθέμιτο τρόπο από την Ελλάδα και βρίσκονται στο εξωτερικό.

lidell scott, Μέγα λεξικόν της ελληνικής γλώσσης, σελ 155 τομος 3, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AE%CE%BB%CE%BF%CF%82 , Ελληνική Μυθολογία, τόμος 2, ΟΙ ΘΕΟΙ, Εκδοτική Αθηνών, επιμέλεια Ι. Κακριδή, Ελληνική Μυθολογία, τόμος 2, ΟΙ ΘΕΟΙ, Εκδοτική Αθηνών, επιμέλεια Ι. Κακριδή. https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/aphrodite-known-venus-de-milo?selection=44909, https://www.takeaphroditehome.gr/index.php/home/page/history, http://visit.milos.gr/portfolio-items/arxaia-poli-klimatos/?portfolioCats=89%2C87%2C93, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%86%CF%81%CE%BF%CE%B4%CE%AF%CF%84%CE%B7_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9C%CE%AE%CE%BB%CE%BF%CF%85, https://www.ellinikahoaxes.gr/2019/10/03/sfagi-gia-tin-arpagi-tis-afroditis-tis-miloy/

Comments are closed.